Riya Nedir? İbadetlerde Riya Olur mu ?

33
0
Paylaş
Riya nedir ?

– Riyâ, genellikle bir kimsenin diğer insanlardan farklı bir şekilde yaptığı güzel işlere sızar. Çünkü, riya gösteriş demektir. Bir işi başkasının nazarını celp etmek için yaptığınızda, onun dikkat edilmeye değer olması gerekir. Böyle bir konuma sahip olması için, o işin bir imtiyazı olması gerekir.

Yapılan iş, -ne kadar güzel olursa olsun- eğer genellikle herkesin yaptığı iş türünden ise onun özel bir imtiyaz alanı olmaz. İmtiyaz alanı olmayan bir işin “albenisi” olmaz. Albenisi olmayan bir işi, “bulunmaz Hint kumaşı” olmaktan çıkar. Dolayısıyla bu tür işlere gösteriş duygusu sızma fırsatını bulamaz. Çünkü, insanlar akıl ve fikriyle bu “alelâde” işin -gösteriş amaçlı- piyasaya sürülmesinin bir anlamı olmadığını idrak ettiği için onu bu alıverişe zorlayan dürtüleri olmaz.

– İşte bu açıklamalardan anlaşıldığı üzere, farzları eda etmek ve haramlardan kaçınmak gibi herkesin prensip olarak yaptığı işlerde gösteriş duygusunun sızma hareketine imkân veren bir unsur yoktur. Çünkü bunları yapmak adettendir; bulunmaz hint kumaşı” türünden işler değildir. Bu sebeple, insanın gösteriş duygusunu kamçılayan bir zemin olmadığından iman şuuru bu gibi olağan üstü sayılmayan işlere nefsin burnunu sokmasına kolay kolay fırsat vermez.

Farzları Yerine Getirmede Riya Olur mu ?

Farzları yerine getirmek ve haramlardan kaçınmak ve prensip olarak Hz. Peygamber (asm)’in sünnet-i seniyesine / İslam yoluna uymakta riya olmaz. Farz namazlara bağlı olarak kılınan sünnetler de buna dahildir. Meğerki kişi zayıf bir imana sahip olmakla beraber, fıtraten / iç mekanizmaları itibariyle zamanla riyakâr bir karakter kazanmış ve bu riyakârlık onun sesi-soluğu haline gelmiş olsun.

– Buna mukabil, sünnet türünden olan hayır hasenat işlerinde bir imtiyaz olabilir. Örneğin herkesin yapmadığı hayır işlerinde bulunmak, çevresinde başkasının pek kılmadığı kuşluk, evvabin namazlarını kılmak, herkesin tutmadığı pazartesi-perşembe oruçlarını tutmak, fakirlere sadaka vermek ve benzeri işlerde kişiye bir imtiyaz alanı açılabilir. Bu imtiyazı göz ardı etmek, bunları normal işler olarak görmek, Allah’ın iltifatını bütün iltifatların üstünde görmek her kişinin değil, er kişinin işidir.

Bu sebepledir ki, bu tür sünnetleri gizli yapmak daha sevaplıdır”, denilmiş. Ancak, iman şuuru güçlü olan ve başkasına örnek teşkil eden kimsenin, bu sünnetleri açıktan yapmasında bir sakınca yoktur. Fakat çok dikkat etmek gerekir.

Dünyevi İşlerde Riya Olur mu ?

Sözlükte “görmek” anlamındaki re’y kökünden türeyen riyâ (riâ’), hadislerde ve ahlâka dair eserlerde -süm‘a (şöhret peşinde olma) kelimesiyle birlikte- “saygınlık kazanma, çıkar sağlama gibi dünyevî amaçlarla kendisinde üstün özellikler bulunduğuna başkalarını inandıracak tarzda davranma” şeklinde açıklanır.

Kaynaklarımızda dünyevî konulardaki riyakarlıklara yer yer değinilmektedir. (meselâ bk. Muhasibî, er-Riaye, s. 183-184; Gazzali, İhya, 3/297-299)

Demek ki, riya ve gösteriş yapmak ibadetlere özel bir şey değildir.

Ancak her dünyevi işin de bir ibadet yönü vardır. Mesela; bir insan “cömertlik şovu” yapmak için ziyafet verse bu da bir riyadır. Zahiren ibadet olmasa da dolaylı olarak “infak” olduğundan bir ibadet tarafı vardır.

– İhlas ve samimiyetin bulunmadığı her işte riya vardır. Fakat asıl olan bu samimiyet ve ihlasın Allah için olmasıdır. Aksi riyadır.

Bununla beraber, samimiyetsizliğin, ikiyüzlülüğün bulunduğu dünyevi işlere de riya girer.

Mesela bir insan Allah’ı düşünmeden bir çeşme yapabilir. Eğer görünürde bu çeşmeyi sırf insanlara hizmet için yaptığı halde, gerçekte kendisinin bir menfaati adına yaptıysa bu konuda samimiyetsizlik olduğu için bir gösteriş ve riya olur.

Mesela, bir insan yemeklerden önce veya sonra ellerini yıkama adeti olmadığı halde, başka insanların bulunduğu bir mecliste -onlara göstermek için- bunu yaparsa samimiyetten yoksun bir riya olur.

Saç uzatma ve güzel elbise giyme konusunda riya ve gizli şirk olmaz. Meğer ki insanların yüzlerini “bir sünnet yapıyormuş” gibi kendine çevirse o zaman riya olur. Yani işin içinde niyet çok önemlidir. Niyet, elması kömüre, kömürü elmasa dönüştürür. Yoksa “sünnet yapma” görüntüsünü verme niyeti yoksa bu takdirde bu işlem gösteriş olmaz.

Kaynak: Sorularla İslamiyet

Ayrıca aklına takılan sorular veya merak ettiklerin için Sözler Köşkü YouTube kanalımıza göz atabilirsin.

Riya İle İlgili Bazı Merak Edilen Sorular:

RİYA NEDİR ?

FARZ İBADETLERDE RİYA OLUR MU ?

DÜNYEVİ İŞLERDE RİYA OLUR MU ?

HANGİ DURUMLARDA RİYA OLMAZ ?

Paylaş

Bir yorum yaz