Allah’ın kıskanç olduğunu haber veren rivayetleri , hadisleri , nasıl anlamak gerekir?

Paylaş

Değerli kardeşim,

İlgili hadiste, Hz. Ebû Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki:

“Allah kıskançtır, mü’min de kıskançtır. Allah’ın kıskanması, mü’minin Allah’ın haram ettiği şeyi yapmasıdır.”[1]

Kıskançlık diye çevirdiğimiz kelime gayret’tir. Dilimizde gayret kelimesi kıskançlık manasına kullanılmaz; çaba veya cehd manasındadır. Kadı İyaz, kıskançlık manasına olan gayretin, kelime olarak tegayyürü’l kalbten inşikak ettiğini söyler ve der ki:

“Bu kendine mahsus olan şeyde müşâreke (ortaklık) sebebiyle öfkenin kabarması, kalbin tegayyürüdür.”

Bu hal, en ziyade karıkoca arasında olur. Söylediğimiz bu husus insanlar hakkındaki kıskançlığı açıklar.

Allah’a nisbet edilen kıskançlığa gelince: Bu hususta Hattâbî der ki: “Allah hakkında kıskançlığın ne olduğunu en iyi açıklayan şey meali verilen Ebû Hureyre hadisidir.” Çünkü orada; “Allah’ın kıskanması, mü’minin Allah’ın haram ettiği şeyi yapmasıdır.” denir. İyaz der ki: “Allah hakkında gayretin, onu yapanın hâlini değiştirdiğine işaret olması da muhtemeldir. Dendi ki, asıl itibariyle gayret, hamiyet ve izzeti nefisdir. Bu tarif, “gayret”i tegayyürün gerektirdiği şeyle tefsir etmektir, böylece gadaba râci olur. Cenâb-ı Hak, Kitab’ında gadab ve rıza’yı kendi nefsine nisbet etmiştir.”

İbnu Arabî der ki:

“Tegayyürün Allah hakkında muhal olduğu kat’î delille sabittir. Öyleyse lâzımı ile tevili gerekir. Onun lâzıımı ise “vaîd”dir ve faile ceza verilmesidir.”

Aynî, “Allah’ın gayretini (kıskanmasını), fevâhişten (çirkin fiillerden) yasaklaması ve onları haram kılması ve onlardan menetmesi.” diye tarif eder ve şöyle açıklar:

“Çünkü gayyur (kıskanç), kıskandığı şeyden başkasını yasaklayan kimsedir. Bu hususu, Resululah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın“Allah kıskanç olduğu için fevâhişi haram etti.”hadisi açıklamıştır. Yani haram etti demek, işlenmesini yasak etti demektir. Yine Aleyhissalâtu vesselâm buyurmuştur ki“Allah’ın kıskanması, mü’minin Allah’ın haram kıldığı şeyi yapmamasıdır.”

Konuyla ilgili başka bir rivayet de şudur: İbnu Mes’ud (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ı işittim, şöyle diyordu:

“Allah’dan daha kıskanç kimse yoktur. Bu sebeptendir ki fevâhişin açığını da kapalısını da haram kıldı. Medihten Allah kadar hoşlanan bir kimse de yoktur. Bu sebeptendir ki nefsini medhetmiştir.” [2]

1. Fevâhiş kelimesi fahişenin çoğuludur. Fâhişe, gerek söz ve gerekse fiille icra edilen her çeşit çirkin fiildir. Allah’ın bütün haramları fevâhişe girer. İbnu’l-Esir, en-Nihaye’de şöyle açıklar:

“Hadiste fuhş, fâhşe, meâsi ve günahlardan çirkinliği fazla olanlara denmiştir. Çoğu kere de zina manasında gelmiştir.”

2. Allah’ın medhi sevmesi hakkında Aynî der ki:

“Bu, kulların faydasına olan bir durumdur. Çünkü kullar, Allah’ı, güzel isimlerle anmak, noksan sıfatlardan tenzih ve kemal sıfatlarıyla tavsif etmek suretiyle, onu övmeleri kendilerine sevap kazandırır ve bundan istifade ederler. Değilse Allah Teâla Hazretleri bütün âlemlerden müstağnidir, hiç bir şeye ihtiyacı yoktur. İnsanların medhi Ona bir fayda vermediği gibi, medhi terketmeleri de zarar vermez.”

Hadiste, Allah’a senâda bulunmanın tesbih, tehlil, tahmid ve diğer zikirlerle Allah’ı anmanın fazileti gözükmektedir.” (3)

Dipnotlar:

1. Buhârî, Nikâh107, Müslim, Tevbe 36, (2761); Tirmizî, Radâ 14, (1168)

2. Buhârî, Nikâh 107, Tefsir, En’âm 7, Tefsir A’raf 1, Tevhid 15; Müslim, Tevbe 33, (2760); Tirmizî, Daâvât 97, (3520)

3. bk. Prof. Dr. İbrahim Canan, Kütüb-ü Sitte Tercüme ve Şerhi, 12/287 vd.

Kaynak: Sorularla İslamiyet

Paylaş

Bir yorum yaz